درباره ی امواج الکترومغناطیس
مقدمه:
انواع پرتوها در محيط كار و زندگي وجود دارند برخي از پرتوها به طور طبيعي در محيط يافت مي شوند و بسياري از آنها نيز براي بهره برداري از كاربردهاي مفيدي كه دارند ، بطور مصنوعي توليد مي شوند. همه پرتوها درصورت استفاده صحيح مي توانند نقش مفيد و مثبت در زندگي بشر داشته باشند؛ در حاليكه اگر بدون توجه به خطرات بالقوه آنها، مورد استفاده قرار گيرند مي توانند به انسان آسيب برسانند . لذا شناختن پرتوها و اثرات آنها مي تواند عامل مؤثري در كاربرد بهينه آنها باشد.
آشنايي با پرتوهاي ميدانهاي الكترومغناطيس :
اين پرتوها شامل ميدانهاي راديويي يا RF ، ميدانهاي الكترومغناطيس با فركانس بالاEMF ، ميدانهاي الكترومغناطيس با فركانس پايين ELF و ماكروويو مي باشد.
تعاريف:
امواج الكترومغناطيس: شامل انرژي حاصل از حركت امواج الكتريكي و مغناطيسي در ميان فضا مي باشد.
امواج ماكروويو(ميكروويو) و راديويي( (RF: اين امواج توسط انتقالات آنتهايي كه يكي از انرژي هاي الكترومغناطيسي آزاد مي شوند توليد مي شود. اغلب دوره امواج الكترومغناطيس براي تعييين ماهيت امواج راديويي استفاده مي شوند. ميدانهاي امواج راديويي انرژي كمي دارند بنابر اين نمي توانند باعث يونيزاسيون در بدن شوند. ميدانهاي RF امواج غير يونيزان هستند. فركانس آن بین 300GHZ-300KHZ و طول موج آن در هوا بین 1000-1 متر مي باشد.
منابع توليد كننده امواج راديويي شامل انواع آنتن ، رادار، دستگاههاي جوش RF و غيره... و منابع توليد كننده امواج ماكروويو شامل: فرهاي ماكروويو، دستگاههاي جوش و غيره مي باشد.
امواج الكتريكي با فركانس بالا يا EMF : اين امواج خطوط نامرئي از نيروي احاطه شده در تجهيزات الكتريكي بوده و خطوط انرژي ، تجهيزات و اتصالات الكتريكي همه توليد كننده EMF مي باشند.
طيف فركانس امواج EMF مقادير GHZ 300-0 را شامل مي شود. اين مقادير همه فركانسهاي موجود در محيط زيست و تكنولوژي مورد مصرف را شامل مي شود.
امواج الكتريكي با فركانس پايين يا ELF : نوع ديگري از امواج غير يونساز بوده و از تشعشع امواج الكترومغناطيس ساطع شده از تجهيزات الكتريكي (از قبيل خطوط برق هوايي يا هر چيزي كه جريان الكتريسيته از آن عبور مي كند ) ناشي مي شوند. فركانس آن بین 300-1 HZ و طول موج آن كمتر از 1000 كيلومتر مي باشد .
اثرات بيولوژيكي ميدانهاي الكترومغناطيسي:
با قرار گرفتن بدن انسان در ميدانهاي الكتريكي و مغناطيسي، ممكن است درقسمتهاي مختلف بدن جريان الكتريكي القاء شود يا مقداري از انرژي ميدان توسط بافت جذب شود و يا هر دو پديده همزمان روي دهد.
در فركانسهاي كمتر از 20 مگا هرتز جريان هاي القاء شده در بافت بدن حائز اهميت است. اين جريانها مي توانند بر اعصاب محيطي اثر بگذارند و در عملكرد آن ها اختلال ايجاد كنند. در فركانسهاي 20 مگا هرتز الي 300 مگا هرتز ، علاوه بر جريانهاي القاء شده در بدن انرژي جذب شده در بافت در اثر قرار گرفتن در ميدان الكترو مغناطيسي نيز حائز اهميت است. مثلا"عدسی چشمها در برابر افزایش دما بسیار حساس هستند. در فرکانسهای بیشتر از 10 گیگاهرتز، جذب سطحی است. در فرکانسهای 300 مگا هرتز الی 10 گیگاهرتز، جریان القایی اهمیت چندانی ندارد و اغلب اثرات بیولوژیکی شناخته شده پرتوهای مایکروویو، به آهنگ جذب انرژی در بافت نسبت داده می شود.
مقررات كار با امواج الكترومغناطيس:
- ناحيه اي كه در آن شدت ميدانهاي الكتريكي يا مغناطيسي بالاتر از حدود اين ميدان براي مردم است اما از حدود آن ها براي شاغلين كمتر است، تعيين و علامت هشدار نصب شود.
- حتي الامكان قطعات فلزي غير ضروري كه منعكس كننده امواج الكترومغناطيسي هستند در مجاورت دستگاههاي مولد پرتو وجود نداشته باشد. وجود اين قطعات مي تواند باعث تقويت ميدان در برخي نقاط شود.
- جهت كاهش شدت ميدانهاي الكترومغناطيسي در موارد ممكن حفاظ هاي منعكس كننده استفاده شود.
- پرتو خروجي منابع باز نبايد به سمت قسمتهايي كه افراد در آن مستقر هستند تابيده شود. در صورتي كه اين عمل اجبارا" انجام شود پرتوگيري هر فرد نبايد از حد پرتوگيري براي شاغلين بيشتر شود.
- به علت اثرات زيان بار پرتوهاي الكترومغناطيسي روي انسان و نيز اثرات تداخلي روي سيستم الكترونيكي نصب منابع باز مولد پرتو در نزديك مناطق مسكوني بايد به نحوي باشد كه شدت پرتو در اماكن عمومي و غير شغلي كمتر حدود آن ها براي پرتوگيري مردم باشد.
- افرادي كه ناراحتي قلبي دارند ويا ضربان ساز مصنوعي قلب يا ساير تجهيزات الكتريكي داخل بدن كه ممكن است عملكرد آنها در اين ميدانها دچار اختلال شود، استفاده مي كنند و افرادي كه در داخل بدن آنها پروتزهاي بزرگ فلزي قرار دارد نبايد با دستگاههاي توليد كننده امواج يا در مجاورت آنها قرار گيرند.
منابع:
- دفتر بررسی آلودگی هوای سازمان حفاظت محیط زیست
- موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران – جزوه پرتوهاي غير يونساز – حدود پرتوگيري ،
- دلنواز فروردين - آشنايي با پرتوهاي غير يونساز و حفاظت در برابر آنها– آبان ماه 1385
- Electromagnetic Fields And Public Health – February 2005
- Frequently Asked Questions about Cell Phones and Your Health – march 2005
هرنوری هر چقدر ناچیز روشنایی است.