با افزایش جمعیت و توسعه شهرهای بزرگ ، منابع آلوده کننده هوا از جمله خودروها ، مراکز صنعتی و کارخانه ها و منابع گرمایش خانگی به طور روزافزون رشد نموده و سبب آلودگی  هوای نقاط مختلفی از کشور شده است. به همین دلیل قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا در تاریخ 3/2/74 به تصویب مجلس محترم شورای اسلامی رسید. ماده 7 این قانون به شرح زیر می باشد.

در مواقع اضطراری که به علت کیفیت خاص جوی ، آلودگی هوای شهرها به حدی برسد که به تشخیص وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی سلامت انسان و محیط زیست را شدیداٌ به مخاطره بیندازد. سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری وزارت کشور ( شهرداریها و نیروی انتظامی ) ممنوعیت ها یا محدودیت های موقت زمانی ، مکانی و نوعی را برای منابع آلوده کننده برقرار نموده و بلافاصله مراتب را از طریق رسانه های همگانی به اطلاع عموم خواهد رسانید.با برطرف شدن وضعیت اضطرار و کاهش آلودگی هوا ، سازمان نسبت به رفع ممنوعیت و محدودیت برقرار شده اقدام و مراتب را به نحو مقتضی به اطلاع عموم خواهد رسانید.

نحوه ارتباط و وظایف نهادها و سازمان های مربوطه در شرایط اضطراری آلودگی هوا به دلیل کیفیت خاص جوی و پایداری هوا

الف- تعاریف

1-    مرکز هماهنگی و اطلاع رسانی آلودگی هوا (مهار) :مرکزی است مرکب از نمایندگان استانی سازمان هواشناسی- سازمان حفاظت محیط زیست- وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و شهرداری. مرکز مهار هر استان با مسئولیت اداره کل حفاظت محیط زیست هر استان به صورت مستمر وضعیت آلودگی هوا را سنجش می نماید.

2-    شرایط ویژه آلودگی هوا :شرایطی از آلودگی هواست که تغییرات میانگین غلظت یک (یا چند) آلاینده بیش از حد استاندارد بوده و این شرایط با پیش بینی سازمان هواشناسی مبنی بر پایداری شرایط جوی در 24 ساعت آینده همراه باشد بنحوی که سلامتی و بهداشت مردم و محیط زیست را تهدید و یا به مخاطره اندازد.

3-    کارگروه شرایط ویژه آلودگی هوا :کارگروهی است مرکب از مدیران کل استانی اداره کل حفاظت محیط زیست استان ، سازمان هواشناسی ، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ، وزارت آموزش و پرورش ، وزارت نفت ، وزارت صنایع و معادن ، شهردار مرکز استان و شهردار شهر در معرض آلودگی حسب مورد ، فرمانده ناحیه انتظامی استان ، مدیرعامل جمعیت هلال احمراستان ، مدیرکل صدا و سیمای مرکز استان ، رئیس دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی در استان با مسئولیت استاندار و دبیری مدیرکل حفاظت محیط زیست استان.

تبصره : در استان تهران به دلیل حساسیت موضوع علاوه بر نمایندگان استانی ، نمایندگان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارتخانه های کشور ، بهداشت درمان و آموزش پزشکی ، آموزش و پرورش و نفت نیز حضور می یابند.

4. شاخص آلودگی هوا (PSI ) : عددی است بدون واحد که نشان دهنده وضعیت کیفی هوا بوده و برای هر سال طبق جدولی از سوی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی بر مبنی استانداردهای بهداشتی ارائه می گردد.

5. وضعیت هشدار: وضعیتی که در آن PSI متوسط به دست آمده از غلظت هریک از آلاینده ها ی سنجش شده در ایستگاههای پایش تجمیع شده در مرکز مهار بین 101 تا 200 قرار گیرد.

6. وضعیت اضطرار : وضعیتی که در آن PSI متوسط به دست آمده از غلظت هریک از آلاینده ها ی سنجش شده در ایستگاههای پایش تجمیع شده در مرکز مهار بین 201 تا 300 قرار گیرد.

7. وضعیت بحران : وضعیتی که در آن PSI متوسط به دست آمده از غلظت هریک از آلاینده ها ی سنجش شده در ایستگاههای پایش تجمیع شده در مرکز مهار بیش از 301 قرار گیرد.

 تبصره : در شهرهایی که امکانات سنجش آلاینده های هوا وجود نداشته یا با استانداردهای معرفی شده قابل تطبیق باشد بررسی های افزایش روند عوارض و مشکلات ناشی از استنشاق هوای آلوده برای جمعیت در معرض خطر نسبت به شرایط مکانی و زمانی وقوع آلودگی هوا توسط وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ( در استانها دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور) انجام شده و به استانداری های مربوطه اعلام می گردد.

ب- چگونگی تشخیص :

1-    اعلام وضعیت از سوی مهار با مسئولیت اداره کل حفاظت محیط زیست استان

2-    در صورت وجود شرایط ویژه آلودگی هوا حداکثر هر 12 ساعت یک بار مهغار آمار و ارقام مربوط به چگونگی وضعیت هوا را به کارگروه شرایط ویژه آلودگی هوا اعلام می نماید.

 ج- چگونگی اطلاع رسانی :

با توجه به شرایط هوا و تصمیمات اتخاذ شده توسط کارگروه شرایط ویژه آلودگی هوا صرفاٌ دبیر کارگروه و مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اطلاع رسانی لازم را از رطیق رسانه ها معمول خواهد داشت.

د- اقدامات اجرایی :

در سریع ترین زمان ممکن پس از اعلام مهار ، کارگروه شرایط ویژه آلودگی هوا تشکیل جلسه خواهد داد.

اقدامات در وضعیت هشدار

 توصیه های مرتبط با آلودگی هوا به مردم از طریق رسانه ها و سایر روش های اطلاع رسانی

- مشارکت عمومی و خودداری از هرگونه فعالیت که منجر به افزایش آلودگی هوا شود. از جمله روشن کردن آتش در معابر- سوزاندن لاستیک-عملیات قیرکاری، عمرانی ومانند آن.

- کاهش فعالیت های بدنی بیماران قلبی و ریوی و مبتلا به آسم به خصوص در فضای باز

- خودداری از خروج غیرضروری از منزل

- استفاده از ماسک استاندارد مورد تایید وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی برای افرادی که بیشترین زمان مواجهه با آلودگی هوا را دارند و همچنین برای کودکان و افراد سالخورده

- رعایت الگوی مصرف سوخت و دقت لازم در استفاده از وسایل حرارتی به منظور جلوگیری از افزایش بی رویه درجه حرارت در فضاهای مسکونی تجاری اداری

-  کاهش استفاده از وسایل نقلیه شخصی و استفاده از وسایل همگانی و همپیمایی

-  انجام معاینه فنی و رفع نواقص کارکردی خودروها

- دقت در هنگام سوختگیری در جایگاهها و جلوگیری از سرریزشدن بنزین و سایر سوخت ها

اقدامات در وضعیت اضطرار

در وضعیت اضطرار علاوه بر توصیه ها و اقداماتی که در وضعیت هشدار صورت می پذیرد.اقدامات زیر متناسب با شرایط هرشهر توسط نهادها و سازمانهای ذیربط انجام خواهد شد.

-تشدید اعمال محدودیت های نوعی و زمانی برای خودروها و موتورسیکلت ها در محدوده های ترافیکی مصوب.

- جلوگیری از تردد کلیه وسایل نقلیه موتوری دارای پلاک شخصی عمومی و دولتی فاقد برچشب معاینه فنی معتبر در سطح شهر

-اعمال تردد نوبتی ( زوج و فرد و یا سایر روش ها) کلیه خودروها در یکی از محدوده های مصوب.

-جلوگیری از کلیه فعالیت های عمرانی که موجب تشدید آلودگی هوا می شود.

-استقرار پایگاه های سیار اورژانس و هلال احمر با جانمایی مناطق آلوده تر و پرتردد به منظور کاهش زمان دسترسی به پایگاه ها.

- هماهنگی برای تعطیلی موقت واحدهای صنعتی ، کارخانه ها و مراکز موثر در تشدید آلودگی هوا به تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست

- تطبیق ساعات کار حمل و نقل همگانی با ساعات کار اداری و مراکز آموزشی تعیین شده توسط کارگروه ویژه آلودگی هوا

- جلوگیری از فعالیت های ورزشی ( اعم از انفرادی- همگانی و باشگاهی) در محیط های باز